Geregistreerd partnerschap: alles wat je moet weten

Een geregistreerd partnerschap is een juridische samenlevingsvorm waarbij je officieel wordt geregistreerd als partners bij de gemeente. Net zoals bij een huwelijk krijg je automatisch bepaalde rechten en plichten ten opzichte van elkaar. Het grote verschil met trouwen is dat een geregistreerd partnerschap eenvoudiger te beëindigen is. Veel stellen kiezen voor deze optie omdat het minder formeel aanvoelt dan een huwelijk, maar wel dezelfde juridische bescherming biedt. Voor de wet word je vanaf het moment van registratie behandeld als partners, met alle gevolgen van dien.

De belangrijkste kenmerken en rechten

Zodra je een geregistreerd partnerschap aangaat, verandert er juridisch veel in jullie relatie. Je krijgt automatisch bepaalde rechten en plichten die bedoeld zijn om jullie beide te beschermen. Het belangrijkste kenmerk is dat jullie vanaf dat moment als één economische eenheid worden gezien door instanties zoals de Belastingdienst en de gemeente.

Een van de meest ingrijpende veranderingen is dat jullie vanaf de registratie aansprakelijk zijn voor elkaars schulden die tijdens het partnerschap ontstaan. Dit betekent dat als jouw partner een lening aangaat, jij daar ook verantwoordelijk voor bent. Ook word je automatisch elkaars erfgenaam, wat betekent dat je bij overlijden recht hebt op de nalatenschap.

Expert Tip: Bespreek vooraf goed jullie financiële situatie en eventuele bestaande schulden. Door partnervoorwaarden op te stellen kun je afspraken maken over vermogen en schulden die afwijken van de standaardregels.

Voor kinderen geldt dat je automatisch gezamenlijk ouderlijk gezag krijgt over kinderen die tijdens het partnerschap worden geboren. Bij adoptie hebben jullie beide gelijke rechten. Ook krijg je fiscale voordelen, zoals de mogelijkheid om belastingvrij vermogen aan elkaar over te maken en samen aangifte te doen.

"Een geregistreerd partnerschap geeft zekerheid zonder de druk van een traditioneel huwelijk."

Wat ben je juridisch van elkaar?

Concreet betekent een geregistreerd partnerschap dat jullie:

• Elkaars erfgenamen zijn (je erft automatisch bij overlijden)
• Fiscale partners worden (gezamenlijke aangifte, geen schenkingsbelasting tussen partners)
• Aansprakelijk zijn voor schulden die tijdens het partnerschap ontstaan
• Beide ouderlijk gezag hebben over kinderen die tijdens het partnerschap worden geboren
• Recht hebben op een uitkering als je partner overlijdt
• Allebei verantwoordelijk zijn voor huishoudelijke uitgaven

Geregistreerd partnerschap vs trouwen: de verschillen

Het belangrijkste verschil tussen een geregistreerd partnerschap en een huwelijk zit in de manier waarop je de relatie kunt beëindigen. Een geregistreerd partnerschap kun je relatief eenvoudig ontbinden bij de gemeente, terwijl een echtscheiding altijd via de rechtbank moet en vaak duurder en complexer is.

Qua rechten en plichten zijn beide vormen vrijwel identiek. In beide gevallen ben je aansprakelijk voor elkaars schulden, erf je automatisch van elkaar, en word je fiscaal gezien als partners behandeld. Ook het ouderlijk gezag over kinderen werkt precies hetzelfde.

Een cijfer om bij stil te staan: In 2023 kozen ongeveer 15.000 stellen voor een geregistreerd partnerschap, tegenover 64.000 huwelijken. Het geregistreerd partnerschap wint dus terrein.

Het symbolische verschil is voor veel mensen doorslaggevend. Een huwelijk heeft vaak een meer traditionele, ceremoniële lading, terwijl een geregistreerd partnerschap wordt gezien als een moderne, praktische keuze. Voor de wet maakt het echter nauwelijks uit welke optie je kiest - de juridische gevolgen zijn nagenoeg gelijk.

Geregistreerd partnerschap vs samenlevingscontract

Een samenlevingscontract is veel minder verregaand dan een geregistreerd partnerschap. Bij een samenlevingscontract maak je alleen afspraken over praktische zaken zoals de woning, huishoudelijke kosten en bezittingen. Je krijgt geen automatische rechten zoals erfrecht of fiscaal partnerschap.

Het grote voordeel van een samenlevingscontract is de flexibiliteit. Je bepaalt zelf welke afspraken je opneemt en bent niet gebonden aan wettelijke regels. Het is ook goedkoper: een samenlevingscontract kost meestal tussen de 500 en 1500 euro bij een notaris, terwijl je daarna geen verdere verplichtingen hebt.

Een geregistreerd partnerschap biedt veel meer juridische zekerheid, maar is ook verplichtender. Je kunt niet zomaar bepaalde rechten wel of niet accepteren - het is een pakket deal. Voor stellen die serieus samen door het leven willen maar niet willen trouwen, is een geregistreerd partnerschap meestal de betere keuze vanwege de uitgebreide bescherming.

Wat kost een geregistreerd partnerschap?

De kosten voor een geregistreerd partnerschap zijn relatief laag. Bij de meeste gemeenten betaal je tussen de 50 en 100 euro voor de registratie zelf. Dit is de basisprijs voor een eenvoudige administratieve handeling op het gemeentehuis tijdens kantooruren.

Wil je er een feestelijker moment van maken, dan kun je kiezen voor een ceremonie in een bijzondere ruimte of op een bijzonder tijdstip. Hiervoor rekenen gemeenten meestal tussen de 200 en 500 euro extra. Denk aan een ceremonie in het weekend, 's avonds, of op een mooie locatie die de gemeente aanbiedt.

Daarbovenop komen eventueel de kosten voor partnervoorwaarden. Als jullie af willen wijken van de standaardregels over vermogen en schulden, moet je naar de notaris. Partnervoorwaarden kosten meestal tussen de 750 en 1500 euro, afhankelijk van hoe complex de afspraken zijn. Dit is vergelijkbaar met huwelijkse voorwaarden bij een huwelijk.

Hoe regel je een geregistreerd partnerschap?

Het aangaan van een geregistreerd partnerschap is een vrij eenvoudig proces. Je begint met het maken van een afspraak bij de gemeente waar één van jullie beiden staat ingeschreven in de BRP (Basisregistratie Personen). Beide partners moeten meerderjarig zijn en wilsbekwaam.

Bij de afspraak neem je beide een geldig identiteitsbewijs mee. Als één van jullie niet de Nederlandse nationaliteit heeft, zijn er mogelijk extra documenten nodig, zoals een uittreksel uit het buitenlandse bevolkingsregister. Informeer van tevoren bij je gemeente wat er precies nodig is.

Op de dag zelf onderteken je het partnerregistratieformulier in het bijzijn van een ambtenaar van de burgerlijke stand. Je kunt ervoor kiezen om getuigen mee te nemen, maar dit is niet verplicht. Na ondertekening ontvang je direct een partnerregistratie-akte als bewijs.

Expert Tip: Plan je aanvraag ruim van tevoren, vooral als je een ceremonie wilt. Populaire data en locaties zijn vaak weken of maanden van tevoren al volgeboekt.

Geregistreerd partnerschap beëindigen

Een van de grote voordelen van een geregistreerd partnerschap is dat je het relatief eenvoudig kunt beëindigen. In tegenstelling tot een echtscheiding hoef je niet naar de rechtbank - je kunt het partnerschap gewoon ontbinden bij de gemeente.

Voor de ontbinding moeten beide partners het eens zijn. Jullie gaan samen naar de gemeente waar het partnerschap is geregistreerd, of naar de gemeente waar één van jullie woont. Je vult een formulier in en betaalt de ontbindingskosten, meestal rond de 50 euro. Na ondertekening is het partnerschap direct beëindigd.

Zijn er kinderen of complexe financiële kwesties, dan kan de ontbinding toch ingewikkelder worden. Voor zaken zoals alimentatie, omgangsregeling of vermogensverdeling moet je alsnog naar de rechtbank of een mediator. Het voordeel is wel dat je het partnerschap zelf al direct kunt beëindigen, ook als andere zaken nog niet geregeld zijn.

Veelgestelde vragen

Kunnen twee vrouwen of twee mannen een geregistreerd partnerschap aangaan?
Ja, een geregistreerd partnerschap staat open voor alle stellen, ongeacht geslacht. Er zijn geen beperkingen wat betreft seksuele geaardheid of genderidentiteit.

Wat gebeurt er met mijn schulden bij een geregistreerd partnerschap?
Schulden die je had voor het partnerschap blijven jouw persoonlijke schulden. Alleen schulden die ontstaan tijdens het partnerschap worden gemeenschappelijk, tenzij je partnervoorwaarden hebt waarin iets anders is afgesproken.

Kan ik een geregistreerd partnerschap omzetten naar een huwelijk?
Ja, dat kan. Je kunt het geregistreerd partnerschap eerst ontbinden en daarna trouwen, of je kunt in één keer van een geregistreerd partnerschap naar een huwelijk omzetten via een speciale procedure bij de gemeente.

Krijg ik automatisch de Nederlandse nationaliteit door een geregistreerd partnerschap?
Nee, een geregistreerd partnerschap geeft niet automatisch recht op de Nederlandse nationaliteit. De voorwaarden voor naturalisatie blijven gewoon van toepassing, hoewel een geregistreerd partnerschap wel kan helpen bij het aantonen van een duurzame band met Nederland.

Wat gebeurt er als mijn partner overlijdt?
Als geregistreerde partners erf je automatisch van elkaar, net zoals bij een huwelijk. Je hebt ook recht op een nabestaandenuitkering als je aan de voorwaarden voldoet. Het partnerschap eindigt automatisch bij overlijden.

Moeten we partnervoorwaarden opstellen?
Het is niet verplicht, maar wel aan te raden als jullie financiële situaties sterk verschillen of als je andere afspraken wilt maken dan de standaardregels. Zonder partnervoorwaarden gelden dezelfde regels als bij een huwelijk zonder huwelijkse voorwaarden.